مصاحبه ها و یادداشتها

نهادینه شدن ولایت: نقدی به نقد

این متن پاسخی به نقد آقای سید عبدالله هاشمی است

نهادینه شدن ولایت: نقدی به نقد

سید صادق حقیقت

شبکه اجتهاد (https://ijtihadnet.ir/?p=82097)

نگارنده این سطور در مورخه 12 مهرماه 1405 بحثی تحت عنوان «نقش فرد و نهاد در اندیشه سیاسی امام خمینی» در مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (واحد قم) ارائه نمودم. آقای سید عبدالله هاشمی لطف کرده، نقدی بر سخنرانی فوق در «شبکه اجتهاد» به چاپ رساندند. به نظر می رسد ایشان تصوری اشتباه از موضوع دارند، و به آن تصور غلط نقدهایی وارد کرده اند: 

1-    سطح تحلیل: سطح سخنرانی فوق الذکر توصیف نسبت فرد و نهاد در اندیشه امام خمینی بوده است، نه تبیین، تحلیل، نقد و تجویز مسئله ای خاص. احساس ناقد محترم آن است که بنده وارد حوزه های اخیر شده ام.

2-    ماشین امضا: تصور آقای هاشمی این است که لازمه نهادینه شدن امور آن است که ولی فقیه به ماشین امضا تبدیل شود! در حالی که مقصود از نهادینه شدن امور حکومتی قانون مند شدن آن است. نتیجه نهادینه شدن آن است که با تغییر یک شخص، روند کلی حفظ شود. مسلم است این مسئله نه تنها از قدرت حاکم اسلامی نمی کاهد، بلکه باعث ثبات و تداوم آن می شود.

3-    حکومت فردی و دیکتاتوری: ایشان به اشتباه فکر می کند حکومت فردی معادل حکومت دیکتاتوری است؛ در حالی که حکومت فردی (و نظام هرمی) می تواند مبتنی بر ارزشها (و نتیجتاً غیراستبدادی) باشد. حکومت حضرت سلیمان، به عنوان نمونه ای قرآنی، مورد تمجید قرار گرفته است. اساساً نظامهای کلاسیک به سؤال «چه کسی؟» و نظامهای مدرن به سؤال «چگونه؟» پاسخ می دهند، و این مسئله اصلاً به معنای ترادف نظام کلاسیک (و فردی) با نظام استبدادی نیست. جمله «فرد را در قامت یک حاکم دیکتاتور و قدرت‌طلب تصویر می کند» نشان می دهد جناب هاشمی با ادبیات مباحث سیاسی و اولیات علوم اجتماعی آشنا نیست.

4-    قرائتهای مختلف از اندیشه امام خمینی: همان گونه که اشاره شده، از اندیشه سیاسی امام خمینی هم قرائت نواندیشانه وجود دارد، هم قرائت رادیکال. سعی بنده این بود که نشان دهم اندیشه سیاسی امام خمینی با قرائت اخیر سازگار نیست، و با گفتمان نواندیشی سازگار به نظر می رسد. البته، متواضعانه به این نکته اشاره کرده ام که این برداشت شخصی است، و چه بسا بتواند مورد نقد واقع شود.

5-      مؤسسات اجرایی: بنده برای مدعای خود به دو نمونه در اندیشه سیاسی امام خمینی اشاره کرده ام. مورد اول «تعبیر به مؤسسات اجرایی» است. نقد آقای هاشمی این است که: «اما این امر به معنای نفی نقش‌آفرینی «فقیه» به عنوان متولی و مجری ولایت نیست». به بیان دیگر، ایشان قبول کرده که امام به نهادهای اجرایی اشاره کرده اند. همان گونه که اشاره شد، سطح سخنرانی فوق توصیف است؛ یعنی در اندیشه امام این جرقه زده شده است. معلوم نیست ایشان از کجای بحث بنده برداشت کرده که لازمه این مسئله نفی نقش آفرینی فقیه است! همان گونه که اشاره شد، نهادینه شدن امور حکومتی به معنای قانونمند شدن آن است، نه نفی محوریت حاکم اسلامی.

6-    مصلحت: مورد دوم که به آن استناد شده، مصلحت است. تصریح امام این است که: «حكومت كه شعبه اى از ولايت مطلقه رسول الله ـ صلى الله عليه وآله و سلم ـ است، يكى از احكام اوليه اسلام است؛ و مقدم بر تمام احكام فرعيه حتى نماز و روزه و حج است». آیا می توان گفت مقصود ایشان از «حکومت» همان «فرد» است!؟

7-     رادیکالیسم اسلامی: آقای هاشمی در یک مورد حق دارد، و آن مسئله این است که شدیداً رویکرد رادیکال  خشونت گرا از اندیشه سیاسی اسلامی را نقد می کنم. البته، درک این مسئله چندان سخت نیست؛ چرا که در کتب، مقالات، یادداشتها و سخنرانیهای متعدد به آن پرداخته ام. خلاصه سخن آن است که شما می توانید قرائتی رادیکال از اسلام داشته باشید، ولی لطف کنید آن را به امام خمینی منتسب نکنید!

ضمن تشکر مجدد از آقای هاشمی از خداوند متعال توفیق ایشان را خواستارم و دعا می کنم در زمره «و اکرمنا بنور الفهم» قرار گیریم.

 

5 مرتبه بازدید
در حال ارسال...